"Araba" yerine "ayaba", "kedi" yerine "tedi"... Küçük çocukların bazı sesleri farklı söylemesi çok yaygındır ve çoğu zaman gelişimin doğal bir parçasıdır. Peki ne zaman beklemek, ne zaman destek almak gerekir?
Sesler bir sırayla gelişir
Konuşma sesleri aynı anda kazanılmaz. "m", "b", "p", "a" gibi sesler erken gelişirken; "r", "s", "ş", "z", "j" gibi daha ince hareket gerektiren sesler daha geç oturur. Bu nedenle 3 yaşındaki bir çocuğun "r" sesini söyleyememesi çoğu zaman beklenen bir durumdur. Ancak yaş ilerledikçe seslerin büyük kısmının yerine oturması beklenir.
İki farklı durum: artikülasyon ve fonoloji
Ses hataları her zaman aynı nedenden kaynaklanmaz:
- Artikülasyon bozukluğunda çocuk belirli bir sesi fiziksel olarak doğru üretmekte zorlanır. Örneğin "s" sesini dilini dişlerinin arasına koyarak (peltek) söyler.
- Fonolojik bozuklukta ise çocuk sesi tek başına çıkarabilir ama sözcük içinde kurallı biçimde başka bir sesle değiştirir. Örneğin tüm "k" seslerini "t" yapar.
Bu ayrım, terapinin nasıl planlanacağını belirlediği için önemlidir. Ayrıntılar için Artikülasyon Bozukluğu ve Fonolojik Bozukluklar sayfalarına bakabilirsiniz.
Ne zaman değerlendirme gerekir?
- Çocuğunuzun konuşması yaşıtlarına göre belirgin biçimde zor anlaşılıyorsa
- Aile dışındaki kişiler çocuğunuzu çoğu zaman anlamıyorsa
- Ses hataları yaş ilerledikçe azalmıyorsa
- Çocuğunuz konuşmasından dolayı utanıyor ya da konuşmaktan kaçınıyorsa
Evde nasıl destek olabilirsiniz?
- Çocuğunuzu düzeltmek ya da tekrar ettirmek yerine, sözcüğü doğru biçimde siz söyleyin: "Tedi" dediğinde "Evet, kedi uyuyor" gibi.
- Konuşurken yüzünüzü görebileceği şekilde karşısında durun.
- Konuşmanın içeriğine odaklanın; ne söylediği, nasıl söylediğinden daha önemlidir.
Her çocuğun gelişimi farklıdır. Endişeniz varsa kısa bir değerlendirme, durumu netleştirmenin en kolay yoludur. Randevu için iletişime geçebilirsiniz.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; değerlendirme, tanı ve terapi planı yerine geçmez. Her çocuğun gelişimi farklıdır.